Ngủ dậy bị chóng mặt: nguyên nhân thường gặp và cách ngồi dậy an toàn

Ngủ dậy bị chóng mặt thường gặp nhất do đứng dậy quá nhanh làm huyết áp tụt tạm thời, cơ thể thiếu nước sau một đêm, thiếu ngủ, hoặc do vấn đề ở tai trong (tiền đình) khi xoay đầu. Cách phòng đơn giản là ngồi dậy chậm rãi theo 3 bước và uống nước. Chóng mặt kèm yếu tay chân, nói khó, méo miệng cần đi cấp cứu ngay.

Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Chóng mặt có nhiều nguyên nhân, trong đó có những nguyên nhân cần điều trị sớm. Nếu chóng mặt buổi sáng lặp lại nhiều ngày, hãy đi khám.

Vì sao ngủ dậy lại bị chóng mặt?

Người lớn tuổi, người đang uống thuốc huyết áp và phụ nữ mang thai dễ bị choáng khi đứng dậy hơn, nên cần cẩn thận đặc biệt vì nguy cơ té ngã.

Ngồi dậy thế nào để không bị chóng mặt?

Cách ngồi dậy an toàn là cho cơ thể vài chục giây để huyết áp kịp điều chỉnh khi đổi tư thế từ nằm sang đứng:

1. Nằm thêm một chút: khi tỉnh giấc, co duỗi bàn chân, cử động tay vài lần.
2. Nghiêng người rồi ngồi dậy: xoay sang nằm nghiêng, dùng tay chống để ngồi lên mép giường, thay vì bật thẳng người dậy.
3. Ngồi mép giường 30 giây đến 1 phút: đặt hai bàn chân chạm sàn, uống vài ngụm nước, thấy ổn mới đứng lên và vịn vào vật chắc chắn.

Nếu bạn bị chóng mặt quay cuồng mỗi khi xoay đầu sang một bên, hãy đi khám để được kiểm tra tiền đình. Bác sĩ có thể hướng dẫn bài tập phù hợp; không nên tự làm các động tác xoay đầu theo video khi chưa được chẩn đoán.

Giường và nệm có làm ngủ dậy bị chóng mặt không?

Giường và nệm không trực tiếp gây chóng mặt, nhưng ảnh hưởng đến việc ngồi dậy có an toàn hay không. Những điểm nên kiểm tra, nhất là với người lớn tuổi:

• Độ cao mặt nệm: khi ngồi ở mép giường, bàn chân nên đặt phẳng trên sàn, đầu gối vuông góc. Nệm trải sàn quá thấp buộc phải đứng lên từ tư thế ngồi xổm, dễ choáng hơn. Xem có nên để nệm dưới sàn.
• Mép nệm chắc: nệm quá mềm làm mép nệm lún khi ngồi, khó chống tay đứng dậy. Nệm cao su thiên nhiên đàn hồi và giữ phom tốt hơn ở mép.
• Nệm không trơn trượt trên giường: Ultimate có lớp chống trượt ở mặt dưới áo nệm, giữ nệm cố định khi ngồi ở mép, bảo hành 15 năm.
• Gối vừa độ cao: gối quá cao làm cổ căng cả đêm, sáng dậy dễ mỏi cổ, nặng đầu. Xem tư thế ngủ và cách chọn gối.

Giá tham khảo: Ultimate 1m6 x 2m dày 15cm 12.990.000₫, Nano Plus+ 1m6 x 2m dày 15cm 3.490.000₫. Bài chọn nệm cho người lớn tuổi có thêm tiêu chí chi tiết.

Khi nào chóng mặt buổi sáng cần đi cấp cứu?

Chóng mặt buổi sáng cần đi cấp cứu ngay khi kèm theo một trong các dấu hiệu sau, vì có thể liên quan đến đột quỵ hoặc bệnh tim:

• Yếu hoặc tê một bên tay chân, méo miệng, nói khó, nói ngọng đột ngột
• Nhìn mờ, nhìn đôi, đi loạng choạng không giữ được thăng bằng
• Đau đầu dữ dội, khác hẳn mọi lần
• Ngất, đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh hoặc không đều

Chóng mặt nhẹ nhưng lặp lại nhiều buổi sáng, kèm ù tai, giảm thính lực hoặc buồn nôn, cũng nên đi khám sớm thay vì tự chịu đựng.

Tóm tắt

• Ngủ dậy bị chóng mặt hay do đứng dậy quá nhanh, thiếu nước, thiếu ngủ, tiền đình hoặc tác dụng phụ của thuốc.
• Ngồi dậy theo 3 bước: cử động tay chân, nghiêng người ngồi dậy, ngồi mép giường 30 giây đến 1 phút rồi mới đứng.
• Giường cao vừa đầu gối, mép nệm chắc, nệm không trượt giúp người lớn tuổi ngồi dậy an toàn hơn.
• Chóng mặt kèm yếu liệt, nói khó, đau đầu dữ dội, ngất hoặc đau ngực cần cấp cứu ngay.

Câu hỏi thường gặp

Ngủ dậy chóng mặt buồn nôn là bị gì?

Chóng mặt kèm buồn nôn khi xoay đầu thường liên quan đến tiền đình, nhưng cũng có nhiều nguyên nhân khác. Nếu xảy ra nhiều lần, hãy đi khám để được chẩn đoán đúng.

Ngủ trưa dậy bị chóng mặt có sao không?

Ngủ trưa quá lâu dễ làm người nặng đầu, choáng khi dậy. Ngủ trưa ngắn khoảng 15–30 phút thường dễ chịu hơn; xem ngủ trưa bao nhiêu phút là đủ.

Đổi gối có hết chóng mặt không?

Gối không phải nguyên nhân chính của chóng mặt. Gối vừa độ cao giúp cổ thoải mái, nhưng chóng mặt lặp lại cần được bác sĩ kiểm tra nguyên nhân.